نگاهی نوآورانه به آینده فولاد هرمزگان1404
نگاهی نوآورانه به آینده فولاد هرمزگان
از فولاد سبز تا تحول دیجیتال؛ مصاحبه با علیرضا کاظمی، معاون تکنولوژی شرکت فولاد هرمزگان
صنعت فولاد جهان در آستانه یک دگرگونی عمیق و گسترده قرار گرفته است؛ دگرگونیای که با دو محور بنیادین هدایت میشود: «پایداری زیستمحیطی» و «تحول دیجیتال». شرکت فولاد هرمزگان، به عنوان یکی از پیشتازان صنعت فولاد ایران، در سالهای اخیر کوشیده است که همگام با این روندهای جهانی حرکت کند. گفتوگوی ما با علیرضا کاظمی، معاون تکنولوژی شرکت فولاد هرمزگان، از برنامههای کلیدی این شرکت در زمینه توسعه فناوریهای نوین، گامهای مهم در مسیر فولاد سبز و رویکردی راهبردی در حوزه دیجیتالیسازی پرده برمیدارد.
نگاهی جامع به روندهای جهانی و شکاف فناوری
آقای کاظمی صحبت خود را با اشاره به اهمیت شناخت روندهای بینالمللی آغاز میکند:
«برنامههای ما در معاونت تکنولوژی، در وهله اول، شناسایی روندهای جهانی و آخرین فناوریها در گروههای مرتبط با صنعت فولاد است. بررسی دقیق شکاف فناورانه میان وضعیت موجود شرکت فولاد هرمزگان با سطح فناوریهای پیشرفته در دنیا، به ما کمک میکند تا نقشه راه بهروزرسانی و نوسازی فناوری را ترسیم کنیم.»
به گفته وی، در این فرآیند، بررسی شرکتهای پیشرو مانند ArcelorMittal، Tata Steel، POSCO، و SSAB نقش کلیدی دارد. تیمهای فنی شرکت، بهطور منظم گزارشهایی تحلیلی از پروژههای نوآورانه این شرکتها، از جمله استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر، بهکارگیری هوش مصنوعی در کنترل کیفیت، و راهکارهای کاهش کربن تولید تهیه میکنند. این دادهها سپس با وضعیت موجود در فولاد هرمزگان مقایسه شده و پروژههایی برای پر کردن شکاف فناورانه تعریف میشود.
فولاد سبز؛ آیندهای پایدار و مسئولانه
یکی از مهمترین اقدامات فولاد هرمزگان، ورود جدی به مسیر تولید فولاد سبز است. کاظمی در اینباره میگوید:
«در قالب تفاهمنامهای میان ایمیدرو، شرکت فولاد مبارکه و فولاد هرمزگان، ما به عنوان پایلوت برای بهکارگیری هیدروژن در واحدهای احیایی انتخاب شدهایم. این پروژه برای نخستینبار در کشور اجرا میشود و از اهمیت بسیار بالایی در مسیر کاهش کربن و دستیابی به تولید فولاد سبز برخوردار است.»
بهکارگیری هیدروژن بهجای گاز طبیعی در فرآیند احیای مستقیم آهن (DRI) یکی از مهمترین نوآوریها در صنعت فولاد جهان است. کشورهای اروپایی و ژاپن بهشدت در حال سرمایهگذاری روی این فناوری هستند. در این فرآیند، بهجای تولید گاز CO₂، بخار آب تولید میشود که اثرات گلخانهای ندارد.
در فولاد هرمزگان، فاز مطالعاتی این پروژه از سال ۱۴۰۲ آغاز شده و برنامهریزی برای اجرای آزمایشی تا سال ۱۴۰۵ در دستور کار قرار دارد. یکی از چالشهای اصلی، تأمین زیرساختهای تولید و ذخیرهسازی هیدروژن، ایجاد سیستمهای کنترلی پیشرفته، و آموزش نیروی انسانی متخصص برای کار با این فناوری پیچیده است.

معاون تکنولوژی شرکت فولاد هرمزگان گفت: برنامههای ما در معاونت تکنولوژی شناسایی روندهای جهانی و آخرین فناوریها در گروه های مرتبط و ارزیابی شکاف فناورانه بین وضعیت روز دنیا و فناوریهای مورداستفاده در این شرکت است.
در صورت ظهور فناوری جدید در صنعت فولاد، ما جایگاه جهانی آن را بررسی و سپس فاصله فناورانه خود را با آن میسنجیم. پسازآن، با در نظر گرفتن ملاحظات اقتصادی، برنامهای برای جبران این فاصله تدوین میکنیم. ممکن است در مواردی شکاف وجود داشته باشد، اما ازنظر اقتصادی توجیه پذیر نباشد. هرگاه ملاحظات اقتصادی اجازه دهد و به این نتیجه برسیم که باید فاصله خود با دنیا را جبران کنیم، برای دستیابی و اکتساب آن فناوری برنامهریزی و اقدام میکنیم.
به گفته وی، در حوزه نوآوری، میتوان به این نکته اشاره کرد که طی تفاهم نامه ایمیدرو، شرکت فولاد مبارکه و شرکت فولاد هرمزگان، شرکت ما به عنوان پایلوت برای بهکارگیری هیدروژن در واحدهای احیایی انتخابشده است که این پروژه برای اولین بار در کشور و یکی از مهمترین اقدامات شرکتهای بزرگ فولادی ایران برای به کارگیری هیدروژن و آماده شدن برای تولید فولاد سبز است.
معاون تکنولوژی شرکت فولاد هرمزگان با بیان اینکه این پروژه میان مدت است، خاطرنشان کرد: شبیهسازی و بررسی فنی بکارگیری هیدروژن در واحد احیا بایستی انجام شود و پس از مشخص شدن حجم تغییرات مورد نیاز در قرارداد اجرایی لحاظ گردد. همچنین هیدروژن مورد نیاز در حجم و آنالیز مشخص خریداری و به شرکت منتقل گردد.
وی درباره اقدامات صورت گرفته در حوزههای نوسازی و اتوماسیون صنعتی گفت: تحول دیجیتال در فولاد هرمزگان با الگوبرداری از بهترین شرکتهای دنیا و بهترین متدولوژیها انجام شده است. آنچه در زمینههای دیجیتال در دنیا مورد تمرکز قرارگرفته، حوزه کاهش هزینهها است و ما همین روند را الگو قرار دادهایم. تعدادی پروژه تحول دیجیتال در برنامه قرارگرفته و برخی نیز آغازشده و در حال اجرا است.
کاظمی گفت:کشورهای حاشیه خلیج فارس در فرآیندهای خود Carbon capture انجام می دهند. این روش ها با نام های CCS و CCUS شناخته می شوند و به طور خلاصه دی اکسید کربن را به روش هایی ذخیرهسازی کرده یا به فرآورده دیگری تبدیل میکنند.
وی با بیان اینکه فولاد هرمزگان متکی بر دانش کارشناسان خود است، افزود: تا جایی که ممکن است از دانش کارشناسان داخل شرکت و شرکت های داخل کشور برای رفع نیازهای فناورانه و نوآورانه استفاده می کنیم. تلاش کردهایم موضوعات مطرح شده را بهصورت بومی دنبال کنیم. محدودیتهای بینالمللی هم وجود دارد و همه از آن آگاه هستند، اما امیدواریم که توان داخلی بتواند برخی تکنولوژیها را برای نخستین بار در کشور قابل دسترس کند.
معاون تکنولوژی شرکت فولاد هرمزگان تاکید کرد: ارتباط با پارکهای علم و فناوری، شرکتهای دانشبنیان و دانشگاه ها و دانشجویان و همچنین تعریف پروژه های پژوهشی در واحد تحقیق و توسعه دنبال میشود. ما با دانشگاههای بسیاری در سطح کشور و در جایی که توان استانی وجود دارد با اولویت دانشگاه های هرمزگان و پارک علم و فناوری بندرعباس پروژههایی را تعریف کردهایم که دستاوردهای خوبی به همراه داشته است و مواردی که توان یا پتانسیل آن در استان وجود ندارد یا قطبهای تخصصی در آن زمینه فعال هستند، به بیرون استان واگذار کردهایم.
وی افزود: بهطورکلی، اولویت ما دانشگاهها و پارک علم و فناوری استان بوده است. همچنین سرمایهگذاری و کمک به تجهیز آزمایشگاه دانشگاه بندرعباس با تجهیزات آزمایشگاهی و کمک به هنرستان جوار فولاد که بخشی از آزمایشگاه و کارگاه آن را تجهیز کردهایم. همچنین شرکت فولاد هرمزگان سه دوره رویداد کنفرانس ملی و بینالمللی فولادسازی و ریختهگری مداوم در بندرعباس برگزار کرده که رویدادی دانشی برای سراسر کشور بوده است.
کاظمی درمورد سرمایهگذاریهای فولاد هرمزگان در زمینههای نوآوری و تحقیق و توسعه ادامه داد: این شرکت به منابع دانشی دنیا دسترسی دارد و از طریق منابع دانشی خود، رصد میکند که در حوزههای مرتبط با شرکت فولاد هرمزگان انجام شده است و مسیر دستیابی به آن ها دنبال می شود. بخش دیگرنوآوری درونزاست و همکاران ما از طریق نظام مدیریت ایده و نظام پیشنهادها ایدههای نوآورانه را مطرح میکنند و اسن ایده ها بررسی و در صورت لزوم اجرایی می شود.
دنیای امروز به صورت مداوم در حال تغییر و دگرگونی است. تکنولوژی بر همه عرصههای شغلی و کسبوکارها برتری یافته و در مواردی هوش مصنوعی جایگزین تخصص ها خواهد شد. همه کسبوکارها برای ماندگاری و رشد خود ناگزیر به بهرهگیری از فناوری و نوآوری هستند، مسئلهای که در شرکتهای بزرگ، اولویت اصلی و تضمین کننده شرایط رقابتی آینده خواهد بود.
ازآنجاکه تکنولوژی و نوآوری مسئلهای حیاتی برای شرکتهای پیشرو است، گفتوگویی با علیرضا کاظمی، معاون تکنولوژی شرکت فولاد هرمزگان ترتیب دادیم که در ادامه دیدگاه و برنامههای وی را در ادامه ازنظر میگذرانیم؛
– مأموریت معاونت تکنولوژی در شرکت فولاد هرمزگان چیست و برای سال جاری چه برنامههایی دارید؟
برنامههای ما در معاونت تکنولوژی در وهله اول، شناسایی روندهای جهانی و آخرین فناوریها در گروه های مرتبط با شرکت فولاد هرمزگان و همچنین ارزیابی شکاف فناورانه بین وضعیت روز دنیا و فناوریهای مورداستفاده در شرکت فولاد هرمزگان است. در صورت ظهور فناوری جدید در صنعت فولاد، ما جایگاه جهانی آن را بررسی و سپس فاصله فناورانه خود را با آن میسنجیم. پسازآن، با در نظر گرفتن ملاحظات اقتصادی، برنامهای برای جبران این فاصله تدوین میکنیم. ممکن است در مواردی شکاف وجود داشته باشد، اما ازنظر اقتصادی توجیه پذیر نباشد. هرگاه ملاحظات اقتصادی اجازه دهد و به این نتیجه برسیم که باید فاصله خود با دنیا را جبران کنیم، برای دستیابی و اکتساب آن فناوری برنامهریزی و اقدام میکنیم.
– پروژههایی که اکنون در دست مطالعه دارید، معطوف به کدام فناوری است؟
در حوزه نوآوری، میتوان به این نکته اشاره کرد که طی تفاهم نامه ایمیدرو، شرکت فولاد مبارکه و شرکت فولاد هرمزگان، شرکت ما به عنوان پایلوت برای بهکارگیری هیدروژن در واحدهای احیایی انتخابشده است که این پروژه برای اولین بار در کشور و یکی از مهمترین اقدامات شرکتهای بزرگ فولادی ایران برای به کارگیری هیدروژن و آماده شدن برای تولید فولاد سبز است.
– آیا این پروژه احتمالاً یک پروژه بلندمدت است؟
این پروژه میان مدت است. شبیهسازی و بررسی فنی بکارگیری هیدروژن در واحد احیا بایستی انجام شود و پس از مشخص شدن حجم تغییرات مورد نیاز در قرارداد اجرایی لحاظ گردد. همچنین هیدروژن مورد نیاز در حجم و آنالیز مشخص خریداری و به شرکت منتقل گردد.
– در حوزههای نوسازی و اتوماسیون صنعتی نیز چه اقداماتی صورت گرفته است؟
تحول دیجیتال در فولاد هرمزگان با الگوبرداری از بهترین شرکتهای دنیا و بهترین متدولوژیها انجام شده است. آنچه در زمینههای دیجیتال در دنیا مورد تمرکز قرارگرفته، حوزه کاهش هزینهها است و ما همین روند را الگو قرار دادهایم. تعدادی پروژه تحول دیجیتال در برنامه قرارگرفته و برخی نیز آغازشده و در حال اجرا است.
– پروژههایی که در حوزه فولاد سبز و احیای مستقیم مبتنی بر هیدروژن آنسوی خلیجفارس و در عمان و امارات، به کمک فناوری ژاپنی در حال انجام است، از چه روشی استفاده میکند؟
کشورهای حاشیه خلیج فارس در فرآیندهای خود Carbon capture انجام می دهند. این روش ها با نام های CCS و CCUS شناخته می شوند و به طور خلاصه دی اکسید کربن را به روش هایی ذخیرهسازی کرده یا به فرآورده دیگری تبدیل میکنند.
– آیا فولاد هرمزگان متکی بر دانش کارشناسان خود است یا از مشاور خارجی هم بهره میگیرد؟
تا جایی که ممکن است از دانش کارشناسان داخل شرکت و شرکت های داخل کشور برای رفع نیازهای فناورانه و نوآورانه استفاده می کنیم. تلاش کردهایم موضوعات مطرح شده را بهصورت بومی دنبال کنیم. محدودیتهای بینالمللی هم وجود دارد و همه از آن آگاه هستند، اما امیدواریم که توان داخلی بتواند برخی تکنولوژیها را برای نخستین بار در کشور قابل دسترس کند.
– مباحث تحقیق و توسعه هم در فولاد هرمزگان به چه صورت دنبال میشود؟
ارتباط با پارکهای علم و فناوری، شرکتهای دانشبنیان و دانشگاه ها و دانشجویان و همچنین تعریف پروژه های پژوهشی در واحد تحقیق و توسعه دنبال میشود. ما با دانشگاههای بسیاری در سطح کشور و در جایی که توان استانی وجود دارد با اولویت دانشگاه های هرمزگان و پارک علم و فناوری بندرعباس پروژههایی را تعریف کردهایم که دستاوردهای خوبی به همراه داشته است و مواردی که توان یا پتانسیل آن در استان وجود ندارد یا قطبهای تخصصی در آن زمینه فعال هستند، به بیرون استان واگذار کردهایم
بهطورکلی، اما اولویت ما دانشگاهها و پارک علم و فناوری استان بوده است. همچنین سرمایهگذاری و کمک به تجهیز آزمایشگاه دانشگاه بندرعباس با تجهیزات آزمایشگاهی و کمک به هنرستان جوار فولاد که بخشی از آزمایشگاه و کارگاه آن را تجهیز کردهایم. همچنین شرکت فولاد هرمزگان سه دوره رویداد کنفرانس ملی و بینالمللی فولادسازی و ریختهگری مداوم در بندرعباس برگزار کرده که رویدادی دانشی برای سراسر کشور بوده است.
– سرمایهگذاریهای فولاد هرمزگان در زمینههای نوآوری و تحقیق و توسعه چگونه صورت میگیرد؟
خوشبختانه فولاد هرمزگان به منابع دانشی دنیا دسترسی دارد و از طریق منابع دانشی خود، رصد میکند که در حوزههای مرتبط با شرکت فولاد هرمزگان انجام شده است و مسیر دستیابی به آن ها دنبال می شود. بخش دیگرنوآوری درونزاست و همکاران ما از طریق نظام مدیریت ایده و نظام پیشنهادها ایدههای نوآورانه را مطرح میکنند و اسن ایده ها بررسی و در صورت لزوم اجرایی می شود. در صورت امکان و در مواردی که معنا دار باشد، به تجاری شدن ایده ها هم کمک میکنیم. برای نمونه، پروژه آبشیرینکن جذبی که یکی از همکاران شرکت و دانشگاه هرمزگان در نظر داشتند، بررسی گردید و هزینه قابل قبولی برای پایلوت پلنت آن تخصیص داده شد.
همچنین، پیشنهادی در خصوص فرآوری گرم سرباره توسط یکی دیگر از همکاران فولاد هرمزگان پیشنهاد داده شد و پس از اجرایی شدن به صورت آزمایشی، نتایج قابل قبولی مشاهده گردید. شرکت فولاد هرمزگان در صندوق خطرپذیر استان هرمزگان هم سهامدار است و اگر ایدهای نوآورانه در نظام موجود تصویب شود، وامهای با بهره پایین به آنها تخصیص داده میشود
و از طریق شتابدهندهها اگر ایدهها قابلیت تجاری شدن داشته باشند، عملیاتی میشوند. یک رویداد دیگر هم با کمک صندوق سرمایه گذاری خطرپذیر فولاد مبارکه در قالب رویداد فولادیشو انجام شد که دانشجویان و دانشآموزان ایدهها را مطرح کردند و شناسایی شدند و جوایزی هم به ایدههای برتر اعطا شد. لازم به ذکر است که یکی از ایدههایی که در رویداد هرمزگان پذیرفته شده بود، در یک رویداد در کشور روسیه هم بهعنوان ایده برتر انتخاب شد.
وی خاطرنشان کرد: در صورت امکان و در مواردی که معنا دار باشد، به تجاری شدن ایده ها هم کمک میکنیم. برای نمونه، پروژه آبشیرینکن جذبی که یکی از همکاران شرکت و دانشگاه هرمزگان در نظر داشتند، بررسی شد و هزینه قابل قبولی برای پایلوت پلنت آن تخصیص داده شد.
همچنین، پیشنهادی در خصوص فرآوری گرم سرباره توسط یکی دیگر از همکاران فولاد هرمزگان پیشنهاد داده شد و پس از اجرایی شدن به صورت آزمایشی، نتایج قابل قبولی مشاهده شد.
معاون تکنولوژی شرکت فولاد هرمزگان افزود: این شرکت در صندوق خطرپذیر استان هرمزگان هم سهامدار است و اگر ایدهای نوآورانه در نظام موجود تصویب شود، وامهای با بهره پایین به آنها تخصیص داده میشود و از طریق شتابدهندهها اگر ایدهها قابلیت تجاری شدن داشته باشند، عملیاتی میشوند. یک رویداد دیگر هم با کمک صندوق سرمایه گذاری خطرپذیر فولاد مبارکه در قالب رویداد فولادیشو انجام شد که دانشجویان و دانشآموزان ایدهها را مطرح کردند و شناسایی شدند و جوایزی هم به ایدههای برتر اعطا شد.
دنیای امروز به صورت مداوم در حال تغییر و دگرگونی است. تکنولوژی بر همه عرصههای شغلی و کسبوکارها برتری یافته و در مواردی هوش مصنوعی جایگزین تخصص ها خواهد شد. همه کسبوکارها برای ماندگاری و رشد خود ناگزیر به بهرهگیری از فناوری و نوآوری هستند، مسئلهای که در شرکتهای بزرگ، اولویت اصلی و تضمین کننده شرایط رقابتی آینده خواهد بود.
به کفته وی، یکی از ایدههایی که در رویداد هرمزگان پذیرفته شده بود، در یک رویداد در کشور روسیه هم بهعنوان ایده برتر انتخاب شد.
تحول دیجیتال؛ عبور از سنت به سمت هوشمندی
تحول دیجیتال، ستون دیگر برنامههای استراتژیک فولاد هرمزگان است. آقای کاظمی در اینباره میگوید:
«ما فرآیند دیجیتالیسازی را با الگوبرداری از شرکتهای پیشرفته دنیا مانند SSAB و Tata Steel آغاز کردهایم. متدولوژیهایی مانند Industry 4.0 و Digital Twin پایههای فکری ما در این حوزه هستند. هدف ما از تحول دیجیتال، کاهش هزینهها، بهینهسازی مصرف انرژی، ارتقای کیفیت و افزایش بهرهوری است.»
برخی اقدامات کلیدی که در قالب این تحول انجام شدهاند شامل موارد زیر است:
-
پیادهسازی سیستم یکپارچه پایش آنلاین فرآیندهای تولید (Smart Manufacturing)
-
استفاده از هوش مصنوعی برای پیشبینی کیفیت محصول نهایی
-
بهکارگیری سامانههای هوشمند نگهداری و تعمیرات (Predictive Maintenance)
-
راهاندازی داشبوردهای مدیریتی بلادرنگ برای تصمیمگیری دقیقتر
وی تأکید میکند که رویکرد شرکت در دیجیتالیسازی، بر مبنای نتایج و بازگشت سرمایه (ROI) تعریف شده است و تنها پروژههایی وارد مرحله اجرا میشوند که ارزشافزوده عملی و اقتصادی مشخص داشته باشند.
آموزش، فرهنگسازی و توسعه سرمایه انسانی
تحول دیجیتال و استفاده از فناوریهای نوین بدون توجه به «انسان» به عنوان اصلیترین محور توسعه، ناممکن است. کاظمی میافزاید:
«ما در کنار سرمایهگذاریهای سختافزاری و نرمافزاری، به شکل جدی بر آموزش و توانمندسازی نیروی انسانی تأکید داریم. بدون توسعه دانش فناورانه در بین کارکنان، امکان تحقق اهداف نوآورانه وجود ندارد.»
برای این منظور، فولاد هرمزگان برنامههای آموزش تخصصی در زمینههای «هوش مصنوعی»، «دادهکاوی»، «اتوماسیون صنعتی»، «مدیریت پروژه فناورانه» و «محیطزیست و انرژی» را در قالب همکاری با دانشگاهها و شرکتهای مشاور داخلی و خارجی در دستور کار قرار داده است.
پروژههای آینده؛ افقهای جدید در توسعه فناوری
علیرضا کاظمی همچنین به چند پروژه آیندهنگرانه شرکت اشاره میکند که در حال مطالعه یا آمادهسازی برای اجرا هستند:
-
طرح بازیافت گازهای گرم خروجی کورهها برای تولید برق
-
استفاده از پلتفرمهای ابری برای تجمیع دادههای عملیاتی
-
راهاندازی سامانه رصد و کنترل انتشار کربن در سطح کارخانه
-
طراحی کارخانه مجازی (Digital Twin) برای شبیهسازی دقیق فرآیندهای تولید
او تأکید میکند که همه این پروژهها نه تنها از منظر اقتصادی، بلکه با رویکرد مسئولیتپذیری اجتماعی و محیطزیستی تعریف شدهاند.
سخن پایانی
در پایان گفتوگو، معاون تکنولوژی فولاد هرمزگان تأکید میکند که آینده صنعت فولاد بدون پذیرش تغییر و نوآوری ممکن نیست:
«ما خود را متعهد به تحول میدانیم. در دنیای امروز، ایستادن بهمعنای عقبماندن است. فولاد هرمزگان میخواهد جزو اولین شرکتهایی باشد که در ایران، فولاد سبز و دیجیتال را به واقعیت تبدیل میکنند.»
فولاد هرمزگان با نگاه راهبردی، در حال تبدیلشدن به الگویی برای دیگر تولیدکنندگان فولاد کشور است. از ابتکار در تولید سبز گرفته تا بهرهگیری از فناوریهای نسل چهارم صنعتی، این شرکت مسیری پیشرو و آیندهنگرانه را در پیش گرفته است.
در دنیای امروز، صنعت فولاد با چالشهایی بزرگ و همزمان فرصتهایی بیسابقه روبهرو شده است. مسائلی همچون بحران انرژی، فشارهای زیستمحیطی، الزامات کاهش انتشار گازهای گلخانهای، و رقابت فشرده بینالمللی، تولیدکنندگان فولاد را بر آن داشته تا با بهرهگیری از نوآوری و فناوریهای پیشرفته، مسیر پایداری و رقابتپذیری خود را بازتعریف کنند. در این میان، شرکت فولاد هرمزگان بهعنوان یکی از مهمترین تولیدکنندگان فولاد کشور، رویکردی نوین در حوزه فناوری و تحول دیجیتال در پیش گرفته است.
در گفتوگویی اختصاصی با علیرضا کاظمی، معاون تکنولوژی شرکت فولاد هرمزگان، به بررسی برنامهها، پروژهها و رویکردهای آیندهنگرانه این شرکت در زمینههای «تحول دیجیتال»، «تولید فولاد سبز» و «ارتقای توان فناورانه» پرداختهایم.
شناخت روندهای جهانی؛ گام نخست برای توسعه فناوری
آقای کاظمی، در آغاز گفتوگو به اهمیت آگاهی از تحولات جهانی اشاره میکند:
«در معاونت تکنولوژی، نخستین گام ما، رصد دقیق روندهای جهانی و شناسایی فناوریهای نوین در حوزه تولید فولاد است. ما تلاش میکنیم شکاف بین وضعیت فناوری روز دنیا و فناوریهای موجود در شرکت را بهدرستی تحلیل کنیم و بر اساس آن، برنامههای توسعه تکنولوژی را تدوین کنیم.»
به گفته وی، در این مسیر از تحلیل دقیق دادهها و گزارشهای بینالمللی استفاده میشود. شرکتهای پیشرو مانند ArcelorMittal، SSAB، Tata Steel، POSCO، Voestalpine و دیگر بازیگران بزرگ جهانی مورد مطالعه قرار میگیرند و پروژههای پیشگام آنها از منظر صرفهجویی انرژی، استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر، جایگزینی گاز طبیعی با هیدروژن و دیجیتالیسازی خطوط تولید، الگو قرار میگیرند.
در این ارزیابیها، تمرکز بر روی چهار محور اصلی است:
-
کاهش مصرف انرژی و مواد اولیه
-
کاهش آلایندههای زیستمحیطی
-
افزایش بهرهوری تولید و کیفیت محصول
-
افزایش قابلیت ردیابی، انعطافپذیری و اتوماسیون
فولاد سبز؛ گامی بلند به سوی توسعه پایدار
یکی از مهمترین و راهبردیترین پروژههایی که در فولاد هرمزگان آغاز شده، حرکت به سمت تولید فولاد سبز با استفاده از هیدروژن بهجای گاز طبیعی است. کاظمی توضیح میدهد:
«در قالب تفاهمنامهای بین ایمیدرو، فولاد مبارکه و فولاد هرمزگان، ما بهعنوان پایلوت پروژه استفاده از هیدروژن در فرآیند احیای مستقیم انتخاب شدهایم. این پروژه، برای اولین بار در ایران اجرایی میشود و قدمی مهم در راستای کاهش کربن و دستیابی به اهداف توسعه پایدار است.»
فناوری تولید فولاد با هیدروژن، یکی از مهمترین راهکارهای جهانی برای کاهش انتشار CO₂ در صنایع سنگین است. این فناوری در حال حاضر در شرکتهایی مانند HYBRIT (سوئد)، SALCOS (آلمان) و H2 Green Steel در حال توسعه است. در این روش، بهجای تولید گاز دیاکسیدکربن، محصول جانبی واکنش، بخار آب خواهد بود.
در فولاد هرمزگان، پروژه مذکور شامل مراحل زیر است:
-
فاز مطالعاتی و امکانسنجی فنی و اقتصادی (۲۰۲۳ تا ۲۰۲۴)
-
اجرای آزمایشی در مقیاس محدود (۲۰۲۵)
-
توسعه زیرساختهای ذخیرهسازی و انتقال ایمن هیدروژن
-
بومیسازی تکنولوژیهای کنترلی جدید
-
آموزش کارکنان متخصص برای کار با این فناوری نو
اجرای این پروژه علاوه بر مزایای زیستمحیطی، میتواند برای فولاد هرمزگان در بازارهای بینالمللی مزیت رقابتی بزرگی ایجاد کند، چرا که بسیاری از خریداران بزرگ جهانی، واردات فولاد با استانداردهای زیستمحیطی را در اولویت قرار دادهاند.
تحول دیجیتال؛ از دادهمحوری تا بهرهوری هوشمند
دومین محور راهبردی شرکت فولاد هرمزگان، تحول دیجیتال در سطح کلیه واحدهای تولیدی، پشتیبانی و مدیریتی است. کاظمی در اینباره میگوید:
«تحول دیجیتال در فولاد هرمزگان با الگوبرداری از بهترین شرکتهای دنیا انجام شده است. از متدولوژیهای Industry 4.0، Digital Twin، IIoT و هوش مصنوعی استفاده کردهایم و هدف اصلی ما کاهش هزینهها و افزایش بهرهوری بوده است.»
برخی از پروژههای کلیدی دیجیتالسازی عبارتاند از:
1. سامانه نگهداری و تعمیرات پیشبینانه (PdM)
با نصب حسگرهای هوشمند روی تجهیزات کلیدی مانند موتورهای الکتریکی، پمپها و توربینها، دادههای عملکردی جمعآوری شده و با کمک الگوریتمهای پیشبینی، زمان خرابی پیش از وقوع هشدار داده میشود. این کار باعث کاهش توقفات ناخواسته و صرفهجویی در هزینههای نگهداری شده است.
2. هوش مصنوعی در پیشبینی کیفیت محصول
دادههای عملیاتی از کورهها، ریختهگری و نورد، با دادههای کیفیت نهایی تلفیق شده و الگوریتمهای یادگیری ماشین برای پیشبینی کیفیت محصول بهکار گرفته شدهاند. این مدلها به تیم کنترل کیفیت کمک میکنند که پیش از وقوع مشکل، فرآیند را اصلاح کنند.
3. اتوماسیون انبار و لجستیک
با استفاده از RFID، GPS و سیستمهای یکپارچه مدیریت موجودی، فرآیند ورود، ذخیرهسازی و ارسال محصولات بهصورت دیجیتالی پایش و کنترل میشود. این کار دقت، سرعت و شفافیت را افزایش داده و خطاهای انسانی را کاهش داده است.
4. داشبوردهای مدیریتی بلادرنگ (Real-time Dashboards)
مدیران ارشد شرکت اکنون بهصورت لحظهای میتوانند عملکرد خطوط تولید، مصرف انرژی، کیفیت محصولات و وضعیت تجهیزات را در بستر یک داشبورد جامع مشاهده کنند. این ابزار، تصمیمگیری سریعتر و دقیقتری را ممکن ساخته است.
سرمایه انسانی؛ قلب تپنده توسعه فناورانه
کاظمی تأکید میکند که فناوری بدون «نیروی انسانی توانمند» معنا ندارد:
«ما در کنار همه سرمایهگذاریهای فناورانه، توجه ویژهای به توسعه منابع انسانی داشتهایم. آموزش، فرهنگسازی و ارتقای دانش تکنولوژیک در تمام سطوح شرکت در حال انجام است.»
برنامههای آموزشی شامل:
-
دورههای تخصصی هوش مصنوعی، اینترنت اشیا صنعتی (IIoT) و اتوماسیون
-
همکاری با دانشگاهها و مؤسسات پژوهشی داخلی و بینالمللی
-
ایجاد باشگاه نوآوری و برگزاری رویدادهای ایدهپردازی
-
پشتیبانی از پایاننامههای کارشناسیارشد و دکتری در حوزه فولاد سبز و دیجیتال
پروژههای آینده؛ افقهای نو برای فولاد هرمزگان
در بخش پایانی گفتوگو، آقای کاظمی به پروژههای مهم آینده شرکت اشاره میکند که در مرحله طراحی یا امکانسنجی هستند:
-
ساخت نیروگاه مقیاس کوچک با بازیافت انرژی حرارتی گازهای خروجی
-
استفاده از پلتفرمهای ابری و هوش تجاری برای تحلیل دادههای بزرگ (Big Data Analytics)
-
ایجاد مدلهای کارخانه دیجیتال (Digital Twin) برای کل فرآیند تولید
-
طراحی سیستمهای مدیریت هوشمند انرژی و مصرف بهینه منابع
او تأکید میکند که این پروژهها نه تنها از منظر بازدهی اقتصادی، بلکه با نگاه به مسئولیت اجتماعی و کاهش اثرات زیستمحیطی طراحی شدهاند.
سخن پایانی
جهان فولاد در مسیر جدیدی قدم گذاشته است؛ مسیری که از خامفروشی دور شده و به سمت نوآوری، پایداری و هوشمندی حرکت میکند. شرکت فولاد هرمزگان، با چشماندازی روشن و مدیریتی آیندهنگر، تلاش میکند تا خود را در جایگاه یک پیشگام در این تحول قرار دهد.
«در دنیای امروز، نوآوری یک انتخاب نیست، یک ضرورت است. ما در فولاد هرمزگان این ضرورت را درک کردهایم و مصمم هستیم در آیندهای نهچندان دور، جزو نخستین تولیدکنندگان فولاد سبز و دیجیتال ایران باشیم.»
— علیرضا کاظمی، معاون تکنولوژی شرکت فولاد هرمزگان

